Jak działa mechanizm waloryzacji kosztów robot drogowych wprowadzony przez GDDKiA w styczniu 2019 r.? Czy system bierze pod uwagę zmiany cen i wskaźniki publikowane przez Główny Urząd Statystyczny?
Generalna Dyrekcja Dróg, odpowiedzialna za najważniejsze inwestycje drogowe w kraju, sprawdziła wskaźniki waloryzacyjne GUS w kontekście najnowszych danych rynkowych. W listopadzie br. spadły ceny asfaltów, nieznacznie wzrosły natomiast ceny paliw (przede wszystkim oleju napędowego). Z kolei ceny stali utrzymały się na poziomie zbliżonym do poprzedniego miesiąca.
W przypadku wskaźników waloryzacyjnych za wrzesień 2024 r., odnotowano nieznaczne spadki zarówno dla nawierzchni bitumicznej, jak i dla betonu. Od stycznia 2019 r. do września 2024 r., w oparciu o dostępne dane opublikowane przez GUS, wskaźnik korygujący ceny dla nawierzchni bitumicznej wyniósł 1,2759, natomiast dla nawierzchni betonowej 1,2667.
Biorąc pod uwagę rynkowe ceny i dane GUS, należy uznać, że wyliczone w oparciu o mechanizm waloryzacyjny wskaźniki, oddają realny obraz zmian cen na rynku.
Od grudnia 2023 r. GDDKiA podpisała 98 aneksów waloryzacyjnych, +/-15 procent z 23 wykonawcami.
W 2021 r. rozpoczęto proces polegający na podwyższeniu limitu waloryzacyjnego bądź wprowadzeniu klauzuli waloryzacyjnej do już zawartych umów na bieżące utrzymanie dróg oraz na mniejsze zadania inwestycyjne (poza PBDK oraz PB100).
Klauzula waloryzacyjna dla robót budowlanych została wprowadzona na kontraktach GDDKiA w listopadzie 2013 r. Wówczas ustanowiony został limit waloryzacji na poziomie 1 proc. wartości Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej (ZKK). Następnie, w drugiej połowie 2017 r., limit waloryzacyjny został zniesiony i taki stan rzeczy utrzymywał się do końca 2018 r. Umowy bez limitu waloryzacji oraz z limitem +/- 1 proc. waloryzowane są w oparciu o wskaźniki cen obiektów drogowych (Wd) oraz wskaźniki cen obiektów mostowych (Wm) publikowane przez GUS.
W styczniu 2019 r. GDDKiA wprowadziła zupełnie nowy mechanizm oparty o tzw. „koszyk waloryzacyjny”, jednocześnie ustanawiając 5-proc. limit poziomu waloryzacji. Za zgodą Ministerstwa Infrastruktury w II poł. 2021 r. ogłoszono pięć przetargów z limitem 7-8 proc. W 2022 r. podpisano aneksy waloryzacyjne łącznie dla 117 inwestycji realizowanych przez 26 wykonawców.
W skład „koszyka”, składającego się z głównych elementów cenotwórczych wpływających na ostateczny bilans kosztowy kontraktu, wchodzą ceny produkcyjne: paliwa, cementu, asfaltu, stali, kruszywa oraz średnie wynagrodzenia pracowników branży (wszystkie z ustalonymi stałymi wagami).
Dodatkowo pod uwagę brany jest indeks zmiany cen towarów i usług konsumpcyjnych - wskaźnik inflacyjny (CPI), który odzwierciedla pozostałe elementy cenotwórcze, które nie zostały wyodrębnione w „koszyku” (np. produkty spożywcze, usługi edukacyjne, usługi hotelowe).
Mechanizm waloryzacyjny oparty o „koszyk” na bieżąco reaguje na zmiany poszczególnych cen głównych elementów cenotwórczych.
Tym samym wzrosty czy spadki cen jednego rodzaju asortymentu w danym okresie często bilansowane są spadkami czy wzrostami innych elementów.
W zależności od aktualnej sytuacji gospodarczej i rynkowej, wskaźnik waloryzacyjny może przyjmować wartości dodatnie, co powoduje zwiększenie wynagrodzenia wykonawcy. Zdarzały się jednak również sytuacje, kiedy wskaźniki waloryzacyjne przyjmowały wartości ujemne. Tym samym następowało zmniejszenie należnego wynagrodzenia wykonawcy.
Jednym z głównych założeń mechanizmu waloryzacyjnego jest solidarny (50/50) podział ryzyka związanego ze wzrostem/spadkiem kosztów realizacji kontraktów pomiędzy wykonawcę a zamawiającego (GDDKiA). Przyjęto, że 50 proc. wartości kontraktu podlega waloryzacji. Takie podejście ma zapobiec sytuacji niekontrolowanego i nieograniczonego wzrostu kosztów inwestycji drogowych.
