Wprowadzony przez GDDKiA w styczniu 2019 r. system bierze pod uwagę szereg kluczowych dla robót drogowych wskaźników GUS i to na ich podstawie wyliczany jest wskaźnik korygujący (waloryzujący) cenę.
A jak to wygląda w kontekście najnowszych danych rynkowych. Ceny stali i asfaltów w kwietniu 2024 r. podobnie jak przed miesiącem nieco spadły. Z kolei ceny części paliw wzrosły.
Jeżeli chodzi o wskaźniki waloryzacyjne w lutym 2024 r. zarówno dla nawierzchni bitumicznej, jak i dla betonu odnotowano wzrosty (wykresy poniżej).
Od stycznia 2019 r. do lutego 2024 r., w oparciu o dostępne dane opublikowane przez GUS, wskaźnik korygujący ceny dla nawierzchni bitumicznej wyniósł 1,2679, natomiast dla nawierzchni betonowej 1,2538. Biorąc pod uwagę rynkowe ceny i dane GUS, należy uznać, że wyliczone w oparciu o mechanizm waloryzacyjny wskaźniki, oddają realny obraz zmian cen na rynku.
W grudniu 2023 r. GDDKiA podpisała 97 aneksów waloryzacyjnych +/-15 procent Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej (ZKK) netto z 23 wykonawcami. W przypadku umów dotyczących opracowania dokumentacji przygotowawczej, projektów, a także nadzoru nad realizacją kontraktu obowiązuje 10-procentowy limit waloryzacyjny.
Znając potrzeby rynku, w 2021 roku r GDDKiA rozpoczęła proces polegający na podwyższeniu limitu waloryzacyjnego bądź wprowadzeniu klauzuli waloryzacyjnej do już zawartych umów na bieżące utrzymanie dróg oraz na mniejsze zadania inwestycyjne (poza PBDK oraz PB100). Do tej pory do GDDKiA wpłynęło 413 wniosków o waloryzację wynagrodzenia. Aktualnie podpisano 332 aneksy waloryzacyjne.
Waloryzacja dotyczy umów, które: pierwotnie zostały zawarte na okres dłuższy niż 12 miesięcy, lub termin ich realizacji został przedłużony umownie na okres dłuższy niż 12 miesięcy (przedłużenie nie wynikało z winy wykonawcy), zostały zawarte przed 24 lutego 2022 r. lub po 24 lutego 2022 r., ale oferty w przetargu złożone zostały przed tym terminem.
W listopadzie 2013 r. ustanowiony został w umowie z wykonawcą limit waloryzacji na poziomie 1 proc. wartości ZKK. Następnie, w drugiej połowie 2017 r. limit waloryzacyjny został zniesiony i taki stan rzeczy utrzymywał się do końca 2018 r.
W styczniu 2019 r. GDDKiA wprowadziła zupełnie nowy mechanizm oparty o tzw. „koszyk waloryzacyjny”, jednocześnie ustanawiając 5-proc. limit poziomu waloryzacji. Za zgodą Ministerstwa Infrastruktury w II poł. 2021 r. ogłoszono pięć przetargów z limitem 7-8 proc.
W skład „koszyka”, wchodzą ceny produkcyjne: paliwa, cementu, asfaltu, stali, kruszywa oraz średnie wynagrodzenia pracowników branży (wszystkie z ustalonymi stałymi wagami).
Dodatkowo pod uwagę brany jest indeks zmiany cen towarów i usług konsumpcyjnych - wskaźnik inflacyjny (CPI), który odzwierciedla pozostałe elementy cenotwórcze, które nie zostały wyodrębnione w „koszyku” (np. produkty spożywcze, usługi edukacyjne, usługi hotelowe).
Tym samym wzrosty czy spadki cen jednego rodzaju asortymentu w danym okresie często bilansowane są spadkami czy wzrostami innych elementów.
W zależności od aktualnej sytuacji gospodarczej i rynkowej, wskaźnik waloryzacyjny może przyjmować wartości dodatnie, co powoduje zwiększenie wynagrodzenia wykonawcy. Zdarzały się jednak również sytuacje, kiedy wskaźniki waloryzacyjne przyjmowały wartości ujemne. Tym samym następowało zmniejszenie należnego wynagrodzenia wykonawcy.
Jednym z głównych założeń mechanizmu waloryzacyjnego jest solidarny (50/50) podział ryzyka związanego ze wzrostem/spadkiem kosztów realizacji kontraktów pomiędzy wykonawcę a zamawiającego (GDDKiA). Przyjęto, że 50 proc. wartości kontraktu podlega waloryzacji. Takie podejście ma zapobiec sytuacji niekontrolowanego i nieograniczonego wzrostu kosztów inwestycji drogowych.
